حضرت زهرا(س) و تبیین اندیشههای سیاسی شیعه
بررسی تاریخ تشیّع بدون توجه به نقش اساسی و بنیادین فاطمه(س) یگانه بازمانده پیامبر(ص) ناممکن است. این موضوع نه تنها بدان سبب است که فاطمه سلامالله علیها دختر پیامبر(ص)، همسر علی (ع) و مادر امامان شیعه است؛ بلکه از آن جهت که وی در روزهای نخستین، پس از درگذشت پیامبر(ص) در دفاع از حق علی(ع) برای تبیین و ترسیم خطوط کلی و اعتقادی تشیع کوشش کرد و در این راه به ایراد سخنانی مهم پرداخت.
با مروری کوتاه بر سخنان و کلمات باقی مانده از وی خواهیم دانست که پارهای از اندیشههای فکری-سیاسی شیعه، اولین بار توسط وی طرح شده است؛ به رغم آنکه عمر وی بسیار کوتاه بود و زمینه مناسبی برای ارائه آثار فکری خویش نداشت، آن حضرت در اولین خطبهای که بعد از «سقیفه بنی ساعده» و به دلیل غضب فدک در مسجد مدینه و به دفاع از علی(ع) ایراد کرد، میان افکاری که سقیفه را به وجود آورده و تفکر اهل بیت علیهمالسلام تمیز داد و با انحرافات ایجاد شده در اصول سیاسی اسلام و جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) مبارزه کرد.
وی در خطبه کوتاه خود، نسبت به سرانجام جامعه اسلامی به خاطر پیروی نکردن از فرمان پیامبر(ص) هشدار داد. همچنین مباحث و تحلیلهای عمیق وی درباره توحید،معاد، امامت اهل بیت علیهمالسلام و فلسفه احکام الهی، بیانگر بینش دقیق او در پیچیدهترین مسائل دینی است و نشان از آن دارد که از نظر وی مقبولیت و مشروعیت دینی و مبنا قرار دادن دین، در هر مسألهای تقدم دارد.
مباحث مطرح شده در این خطبه عبارت است از:
1- تحلیل فشرده و عمیقی از مسئله توحید، علم الهی و هدف از آفرینش
2- هدف از بعثت پیامبران، مقام والای پیامبر اسلام، نجات از تشتت و تفرقه به برکت وجود پیامبر(ص) و امامت.
3- اشاره به اهمیت و ویژگیهای قرآن، احکام و حدود الهی و اهم مسائل قضایی اسلام.
4- بیان فلسفه و اسرار احکام الهی نظیر فلسفه، نماز، حج، عدالت، امر به معروف و نهی ازمنکر.
5- بیان خدمات رسول خدا(ص) و علی(ع) در راه گسترش دین اسلام.
6- اشاره به دوران جاهلی و بدبختیهایی که در آن روزگار دامنگیر مردم بود.
7- بیان نقش پیامبر(ص) و علی (ع) برای نجات مردم از جاهلیت.
8- دفاع از حقوق مادی و معنوی اهل بیت علیهمالسلام و استمداد از مسلمانان راستین برای دفاع از حق.
از بررسی این خطبه همچنین به خوبی روشن میشود که شکلگیری جریان سقیفه مبتنی بر ارزشهای جاهلی و قبیلهای بوده و هیچ ارتباطی با قرآن و سنت نداشته است. در واقع مهمترین اندیشه سیاسی وی این بود که چه کسی صلاحیت خلافت را دارد و ماهیت حکومت و تفکر دینی چگونه باید باشد؟ این در حالی است که در سقیفه، سخن در سرّ آن بود که چه کسی باید حکومت کند، نه اینکه چه کسی صلاحیت دارد یا اینکه چگونه باید حکومت کند.
حضرت زهرا سلامالله علیها در بخشی از سخنان خود فرموده است: «از اقدام انحرافی مردم بیزارم، وای بر آنان! چرا نگذاشتند حق در جای خود قرار گیرد و خلافت بر پایههای نبوت استوار ماند» آنان حق را از علی(ع) که دانای کار دین و دنیا بود گرفته و به دیگری سپردند لذا اینگونه سخنان گرچه در آن روزگار تأثیری فوری و ناگهانی بر جای ننهاد، اما در طول تاریخ تفکر شیعی همواره محور و مبنای اعتقادی این گروه قرار گرفته است.
نویسنده: سید احمدرضا خضری، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و نویسنده کتاب «تاریخ تشیع»
منبع: خبرگزاری فارس
ܓ✿ سـلام علیکم ܓ✿